Śląsk, jako region zarówno rolniczy jak i przemysłowy, miał warunki, by wytworzyć własne tradycje kulinarne, łączące pożywienie chłopskie i robotnicze.

Jest to teren styku i wpływu wielu kultur: słowiańskiej, niemieckiej, austriackiej, czeskiej i innych. Kuchnię śląską ukształtowała także pomysłowość i zagonność, czyli oszczędność gospodyń, które musiały radzić sobie podczas nawiedzających często te tereny klęsk nieurodzaju i głodu, zaraz i epidemii oraz wojen.
Choć kuchnia Ślązaków na przestrzeni kolejnych pokoleń ulegała zmianom, to wciąż jest jednym z najbardziej żywotnych elementów tutejszego dziedzictwa kulturowego.

Śląska kuchnia jest odzwierciedleniem cech typowych dla Ślązaków:

Oszczędność oraz szacunek do jedzenia

Śląsk słynie z oszczędnej kuchni, gdzie nie marnuje się jedzenia i darzy się je dużym szacunkiem. Wiele tradycyjnych dań bazuje na kuchni w duchu zero waste. Przykłady: wodzionka, hauskyjza, kluski przibronocone na maśle.

Prostota oraz etos pracy

Samowystarczalność gospodarstw warunkowała kuchnię mało urozmaiconą, opartą o sezonowość składników. Inna cecha to głęboko zakorzenione przekonanie o nadrzędnej wartości pracy, które powodowało niemal jej sakralizację. Ślązacy słyną z pracowitości, solidności i wysokiej jakości wykonywanych zadań, zamiłowania do porządku i punktualności. Cechy te warunkowały potrawy proste, na których przygotowanie nie poświęca się zbyt wiele czasu oraz kaloryczne, czyli dające energię do pracy, jak np.: ziymioki z łomastom podane z kiszkom, żur, ajntopf, ciaperkapusta.

Przywiązanie do tradycji oraz religijność

Tradycyjna kuchnia była ściśle rozdzielona na dania codzienne, postne, świąteczne, obrzędowe i okolicznościowe. Na bezytydziyń jadano zawsze to samo, kuchnia świąteczna, obrzędowa i okolicznościowa wprowadzała urozmaicenie, a dania przygotowywane były z najlepszych składników, które warunkowała obrzędowość i symbolika. Post wprowadzał zakazy oraz nakazy żywieniowe. Przykłady tradycyjnych dań świątecznych i obrzędowych: moczka, makówki, kompot z pieczek, cieszyńskie ciasteczka, kołocz weselny.

Gościnność, wartość rodziny oraz szacunek dla osób starszych

Kuchnia, jako pomieszczenie, była zawsze miejscem skupiającym całą rodzinę, dającą poczucie bezpieczeństwa i trwania, nawet w najtrudniejszych czasach. Tutaj wielopokoleniowa i wielodzietna rodzina spędzała czas, dzięki czemu dzieci już od najmłodszych lat orientowały się w pracach kuchennych i chłonęły tradycje oraz zwyczaje, także te kulinarne. Solidarność, silne poczucie więzi i tożsamości wykształciło optymizm oraz gościnność Ślązaków. „Gość dom - Bóg w dom” wyszyte na makatce kuchennej – to zaproszenie do wspólnego biesiadowania i kulinarnej obfitości. Ślązacy są otwarci, choć wobec nieznajomych bywają początkowo nieufni i zdystansowani.
Dania serwowane podczas gościn urodzinowych, odpustowych, wesel i styp oraz na niedzielę: zupa z nuglami, rolada, kluski i modro kapusta, kołocz.

Czytaj powiązane artykuły:

Wyposażenie tradycyjnej kuchni

Śląska gospodyni

Rolady, kluski i modro kapusta

Chleb na śniadanie, obiad i kolację

Kapusta w chłopskim menuKołocz - najbardziej śląskie ciasto

Moczka, makówki i kompot z pieczek